रुपनी जि.एम, बर्दिया । शुक्रबारको बिहान, म उनको घरमा पुगेर उनको आँगनमा उभ्भिएर उनलाई बाहीरबाटै आवज दिएँ । उनी ढोका खोल्दै आए । मलाई देखेर खुशी हुँदै मुस्कुराउँदै हतार हतार बस्ने व्यवस्था गर्दै भने,‘अचानक आउनु भयो त ?’ मैले भनें,‘तपाईँलाई आजको दिन सप्राईज दिन मन लागेर खबरै नगरी आएकी नी ।’ ‘राम्रै भयो त बस्नुस् केही काम थियो कि ?’ उनले सोधे ।

मैले भने,‘तपाईँलाई सानैदेखि देख्दै हुुर्किएकी मान्छे हुँ म । तपाईँ भूमिगत हुुनुभन्दा अघि, भईसकेपछि र अहिले पनि उस्तै साधारण जीवनमा देखी रहंदा तपाईँसंग केही अन्तरंगका कुरा गर्न मन लागेर आएकी हुँ । यदि तपाईँ फुर्सदमा हुनु हुन्छ भने आजको यो बिहान जनयुद्ध कालदेखि अहिलेसम्मका तपाईँका जीवनका उतार चढावहरु सुन्न मन लाग्यो ।’ मेरो इच्छा जानेपछि उनले बाल्यकालदेखि जनयुद्धमा जानु पुर्व र गईसकेपछि अनि हालसम्मको एउटा योद्धाले देखेको सपनाहरु, आफ्ना भोगाईहरुलाई यसरी बेली बिस्तार लगाए ।

‘म निराश छु, जस्तो पहिला हुने गर्थें । यो समयमा निराश हुनकोलागि त्यो समयको जनयुद्धमा एक योद्धाको रुपमा आफुलाई तयार गरेका थिएन मैले । यो देशलाई गतिशिल र सम्बृद्धि बनाउनको लागि मैले मेरो प्राणको समेत आहुति दिन पछि परिन । तर आज म जुन ठाउँबाट परिवर्तनको लागि युद्धमा होमिएको थिएँ । रिंदै घुम्दै फेरी त्यही ठाउँमा नै फर्किएँ की जस्तो लाग्छ ।’ यो भनाई हो जनयुद्धमा होमिएका एक योद्धा ‘शिशिर’ को । जस्को पुरा नाम लल्लुराम थारु हो ।

सामन्त बादको अन्त्य गर्दै समाजमा समानान्तर भावनाको विकास गर्न भनि उनी वि.सं. २०५७ सालको बैशाषमा भूमिगत हुन पुगे । भूमिगत भन्ने शब्द आफैमा एउटा निकै नै भारी र सोचनिय शब्द हो । तर उनले त्यो भारीलाई बोक्ने साहास गरे र घर परिवार र आफन्तको माया सबैलाई त्याग्दै आफ्नो प्राणको पनि वास्ता नगरी अन्ततः भूमिगत हुनपुगे । झण्डै ५ वर्ष भूमिगत जीवन बिताएका उनले यो देशको सामन्तबाद र त्यस्को अन्त्यकालागी नेपाली जनताको शिरमा हात राखेर कसम खाँदै युद्धको रणभूमीमा होमिएका नेताहरुको फोहोरी राजनीतिलाई नजिकैबाट नियालेका छन् ।

शिशिरको भूमिगत जीवनको त्यो अन्तिम लडाई थियो,‘ढाडमा टेकेर टाउकोमा हान्ने’ (काठमाण्डौ हेड क्वाटर) कब्जा गर्ने अभियानमा उनी बाँके र बर्दिंया गरी दुई जिल्लाबाट महिला ४ र पुरुष १० गरी जम्मा १४ जनाको लडाकु टोलीलाई कमाण्ड गर्दै उत्रिए युद्धको त्यो रणभूमिमा । सुर्खेतबाट बिदाई भएका शिशिर र उनका टोली रातदिन नभनि कहिले नेपाल र भारतको सिमानाका हुँदै त कहिले दांग सुर्खेतका साना साना पहाड नाध्दै ९ दिनमा कोईलाबास भन्ने ठाउँमा पैदल यात्रा गरेरै पुगे ।

दिनभरीको भोक अनि प्यास । थकानको त के कुरा ? त्यसमाथि बम बारुद र बन्दुकका भारी । जसोतसो कोईलाबास भन्ने शहरमा पुग्दा केही खाने कुरा किनेर खान पाईन्छ कि भन्ने आशा रहेछ उनलाई । तर दुर्भाग्य त्यो समयमा कोईलाबासमा मानिस देखिनु साटो बाँदर मात्रै देखिएको हुनाले खाने कुरा किनेर खाने र भोक मेटाउने आशा मरेको अनुभव पनि सुनाए शिशिरले । जस्तो सुुकै भोक र प्यास लाग्दापनि आफैले कमाण्ड गरेको हुनाले उनले आफुसंगै अरुकोपनि हौसला बढाउँदै हिम्मतकासाथ बुटवलसम्म पुगेको कुरा सुनाए ।‘कोईलाबासमा पुग्न हामीले निकै नै कष्टपुर्ण यात्राको सामना गरेका थियौं ।’ उनले भने, ‘आफै कमाण्ड गरेर गएको हुनाले मैले नै थकान महसुस गर्ने, भोक लागरे छटपटिने, तिर्खा लागेर पल्टिने र हार मानेर आधा बाटोबाटै घर फर्कने कुरा थिएन । मेरोलागि त्यो पल जिन्दगीको अविस्मरणीय पल हो ।’ जसोतसो बुटवलसम्म पुगेका शिशिरको टोली त्याहाँ पुगेरपनि आफ्नो आफ्नो कार्यक्षेत्र सम्हाल्नकालागि बाँडिएछन् । उनी भने रुपन्देही क्षेत्रमा कमाण्डकालागि तयार भए ।

त्यो मिसनमा उनीसंगै गएकाहरु कोहीपनि सकुशल घर फर्किएनन् । कोही जेल पसे । कोही घाईते भए । कोही युद्धभूमि छाडेर भागे । उनी आफैपनि त्यो अन्तिम लडाईमा बमको छर्रा लागेर घाईते शरिर लिएर घर फर्किए । त्यही लडाईमा लागेको बमको छर्रा आजपनि शिशिरको मुटु र फोक्सोमा गाडिएको छ । त्यो लडाईमा उनलाई तीन ठाउँमा चोट लागेको उनी बताउँछन् । त्यतिबेलाको त्यो भयानक घटना सम्झंदै उनी भन्छन्,‘त्यो यस्तो लडाईँ थियो ।

जस्ले मलाई मेरो जीवनको कालखण्डमा सधैं सम्झना दिलाई रहन्छ । त्यो लडाईँमा मैले ९ जनालाई कमाण्ड गरेको थिएँ । तर जब मलाई नै तीन ठाउँमा गोली लाग्यो त्यसपछि भने मलाई कमाण्ड गर्न गाह्रो भयो । मसंगैका साथीहरुले मलाई बोकेर स्वास्थ्य शिविरमा पुर्यायन आँट गरे तर सकेनन् र उनीहरुले त्यो जंगलको अनकन्टार ठाउँमा लगरे छाडिदिए । त्यतिबेला मेरो घाईते भएको शरीरलाई बोक्ने मध्यकी बर्दियाकै एकजना बहीनि थिईन् । उनी मसंग त्यो अनकन्टार ठाउँमा रुँदै बसिन् ।

उनको रुवाई सुनेर पछाडिबाट बाटो बिराएर आएकाहरुले मलाई बोकेर हाम्रो सम्पर्कमा रहेको प्राथमिक उपचार केन्द्रसम्म लगे र मेरो प्राथमिक उपचार भयो । त्यसपछि मरो शरीर भित्र भएको बमको छर्रा निकाल्न मलाई लखनऊ लगियो ।’ तानाशाह शासन सत्ता र सामन्तबादी व्यवहार ढाल्न भनि घर छाडेर जनयुद्धमा हिंडेका शिशिरको मुहारमा खुशी छैन ।

किनभने उनी जुन कुराको विरोध गर्दै लडाईँको मैदानमा उत्रिएका थिए आज त्यही कुरा, त्यही शासन अनि त्यही सामन्तबादी व्यवहार र पद्धतिमा नेताहरुले देशको बागडोर सम्हालेको हुनाले उनी साँच्चे खुशी छैनन् । जुन उद्येश्यले जनआन्दोलनको घोषणा र शुरुवात गरिएको थियो त्यो अनुरुप देशको शासन शत्ता नचलेको हुँदा उनले सबै दलका नेताहरुलाई छातिमा हात राखेर गम्भिरताका साथ चिन्तन गर्न आग्रह गर्दछन् ।

छाति भित्र गडिएर रहेको निकाल्न नमिल्ने बमको टुुक्राले छाति धेरै नदुखाओस् र सामान्य हिंड्डुल गर्न सजिलो होस् भन्नकालागि उनले प्रत्येक ३ महिनामा चेक जाँच र औषधी सेवन गरिरहेका छन् । जुन परिवर्तनकालागि उनी घाईत भए आज उनै घाईतेको उपचारकालगि राज्यले कुनै व्यवस्था गर्न सकेको छैन । उनी मात्र हैन जनयुद्धमा घाईते भएर बाँचेकहरु उनी जस्ता धेरै छन् उनीहरुको उचित व्यवस्था न उनकै नेताहरुले गर्न सकेकाछन् न त यो राज्यले नै । पार्टीकालागि उनले गरेको त्याग र तपस्याको भरपाई नेकपा माओबादी केन्द्रले कहिल्यै पनि गर्न सकेन ।

किनभने उनले पाउनु पर्ने अधिकारबाटै उनलाई बञ्चित गरिएको उनी बताउँछन् । स्थानिय तहको निर्वाचनमा उनी आफ्नै पालिका (बढैयाताल गाउँपालिका) को अध्यक्ष बन्ने इच्छा व्यक्त गरेका थिए । तर उनलाई त्यसका निम्ति पार्टीले अनुमति दिएन । किनभने उनीसंग निर्वाचनमा खर्चने प्रशस्त रुपैया थिएन । यो प्रशंगमा कुरा गर्दा उनी भन्छन्,‘पुरै जिन्दगी शत्ता र समाज परिवर्तनकै लागि पार्टीको आदेश मान्दै एउट इमान्दार कार्यकर्ता भएर हिंडिरहें । जिन्दगी नै सुम्पिएँ मेरो सम्पत्ति त्यही हैन र ?’